NPO FOCUS documentaire over borstkanker en DCIS

Een borstbeeld vóór amputatie: kunst als tastbare herinnering

In september werd ik benaderd door FOCUS, een wetenschappelijk televisieprogramma van de NPO. FOCUS staat bekend om de manier van kijken: juist wanneer er sprake is van crisis, richten zij zich hoopvol op de wetenschap. Op onderzoekers, artsen en vernieuwers die zoeken naar manieren om ons verder te helpen en perspectief te bieden. Voor een nieuwe documentaire wilden zij een verhaal maken over borstkanker, niet alleen vanuit medisch oogpunt, maar vooral vanuit menselijk perspectief.

In deze documentaire richtte het Focus team zich op DCIS, een voorstadium van borstkanker. Daarbij onderzochten zij of een operatie altijd noodzakelijk is, of dat er ook andere passende behandelvormen mogelijk zijn. De wens was om naast de wetenschappelijke benadering ook een vrouw te volgen die midden in deze hectische fase een operatie moest ondergaan. Binnen dat kader ontstond de vraag of ik wilde meewerken aan het maken van een borstbeeld van het lichaam zoals het nog was, vóór de operatie. Die vraag raakte mij direct, omdat zij zo nauw aansluit bij de kern van mijn werk.

Karin en haar keuze voor een borstbeeld vóór de operatie

Samen met de NPO deed ik een oproep via mijn Instagramkanaal. Wat daarop volgde, had ik niet kunnen voorzien. Zoveel vrouwen reageerden met openheid, vertrouwen en steun. Vrouwen die vertelden over amputaties die al hadden plaatsgevonden of nog zouden komen. Anderen deelden hoeveel zij al hadden meegemaakt en hoe groot de impact daarvan was. De kracht en kwetsbaarheid in die reacties maakten het bijzonder, maar ook moeilijk, om een keuze te maken.

Uiteindelijk besloten we samen met het Focus team om contact op te nemen met Karin. Zij bevond zich precies in het stadium waar we naar op zoek waren. Karin zou één borst laten amputeren en direct kiezen voor een reconstructie met lichaamseigen weefsel uit haar buik. Wat dit extra bijzonder maakte, was haar sterke wens om een beeld te laten maken. Ze was zelf al aan het onderzoeken hoe ze dit kon realiseren, maar merkte dat dit in de hectische periode ter voorbereiding op de operatie naar de achtergrond dreigde te verdwijnen. Juist het bewust kiezen voor je lichaam en het maken van een tastbare herinnering kan in zo’n fase ondersneeuwen.

Het maakproces van een borstbeeld bij borstkanker

Begin oktober werd mijn werkruimte, atelier en galerie, overgenomen voor een lange opnamedag. Karin kwam samen met haar partner. De opnamecrew van Focus bestond uit drie mensen met veel passie en kennis. Als opnameplek werd de zolder gekozen, een van mijn favoriete ruimtes in mijn monumentale pand. De ruimte ademt historie, warmte en rust.

Er werden interviews afgenomen en camera’s draaiden, maar voor mij stond één ding voorop: mijn werk. Ik wilde Karin niet teleurstellen. Het maken van een krachtig en mooi beeld was het allerbelangrijkste. Alles daaromheen was bijzaak. Dit moment vroeg om aandacht, rust en vertrouwen. Ik weet hoe essentieel een goede basismal is. Je krijgt vaak maar één kans, zeker omdat we allemaal wisten dat Karin kort na deze dag geopereerd zou worden. Omdat zij zou kiezen voor een reconstructie met lichaamseigen weefsel, was het verlangen groot om een beeld te maken als tastbare herinnering aan haar lichaam zoals het was, op het moment dat zij bewust zelf de regie nam.

De wetenschap dat er geen tweede kans is, legt altijd druk op mijn schouders. Een druk die mij juist scherper maakt. Natuurlijk sprak ik uitgebreid met Karin over haar wensen. Hoe mocht het beeld eruitzien? Ze wees verschillende elementen aan, maar bovenal gaf ze mij het vertrouwen om een open en vrij werk te maken. Dat is voor een kunstenaar een groot geschenk en geeft ruimte om passende artistieke keuzes te maken.

Een borstbeeld maken vraagt aandacht, techniek en emotie

Na afloop bleef ik alleen achter met de mal en een grote verantwoordelijkheid. Een beeld dat door mij gemaakt wordt met liefde en toewijding, maar bovenal door Karin omarmd moet kunnen worden met trots en kracht.

In de weken die volgden maakte ik voortdurend keuzes. Ik koos voor een realistische weergave met veel detail in de hals, borsten en buik. Daar wilde ik verfijning, zachtheid en precisie laten zien. Voor de schouders en flanken werkte ik met mijn threaded technique, waarbij ik het materiaal bedrading geef en het oppervlak opener en ruwer maak. Dit contrast is bewust gekozen. Het laat zien dat een weg niet altijd glad is. Dat imperfectie naast schoonheid mag bestaan. Zoals het leven zelf bestaat uit lichte en zwaardere dagen.

De onthulling van het borstbeeld

De onthullingsdag is altijd bijzonder. Het is een moment waar je als kunstenaar naartoe werkt, maar ook een dag die emotioneel beladen kan zijn. Zeker bij een borstbeeld voorafgaand aan een amputatie vraagt dat om extra zorg. Mijn wens is dat er naast verdriet ook ruimte ontstaat voor trots, erkenning, zachtheid en verbinding. Rouw mag rauw zijn, maar ik hoop altijd dat het beeld uiteindelijk wordt gekoesterd en met een warm gevoel mee naar huis gaat.

De onthulling voor Karin vond plaats terwijl een cameracrew meekeek. Juist daarom wilde ik dit intieme moment extra zorgvuldig begeleiden. Ik voelde zelfs de behoefte haar een beetje te beschermen. Maar wat deed Karin het goed. Zodra het doek van het beeld gleed, zag ik bij haar een oprechte ontroering. Ze liet het moment volledig binnenkomen en dan verdwijnen de camera’s naar de achtergrond.

Voor het eerst sinds haar operatie werd Karin geconfronteerd met haar lichaam zoals het was geweest. Met het ongeschonden lichaam dat bij haar hoorde en dat er nu niet meer was. Ze zei herhaaldelijk: mooi, prachtig, mooi. Bijna als een mantra. Tegelijkertijd was er dankbaarheid en trots. De operatie was goed verlopen en zij had, naar haar eigen gevoel, een mooie borst teruggekregen. Maar het staan tegenover wat er was, bracht onvermijdelijk emotie met zich mee.

Dat Karin dit moment, in zo’n kwetsbare fase, liet vastleggen door de camera’s van de NPO getuigt van enorme moed. Voor mij is zij een ultieme powervrouw.

Zoals altijd ben ik dankbaar dat ik een klein stukje mag meelopen op het levenspad van degene die mij haar verhaal toevertrouwt. Dat ik daarin van waarde mag zijn en betekenis kan geven aan een gevoel, een verhaal, een emotie. Dat is waarom ik naast mijn vrije werk ruimte maak voor beelden in opdracht. Omdat een beeld soms kan dragen wat woorden niet kunnen.

With love,
Petra